در ابتدا: ازدواج یکی از مهمترین مراحل زندگی هر زن است؛ مرحلهای که مسوولیتها و فرصتهای جدید به همراه دارد و نیازمند آگاهی دقیق از حقوق قانونی و مدنی است. در جامعه ما، هنوز باورهای اشتباهی وجود دارد که «تنها مرد حق طلاق دارد و زن نمیتواند از حقوق خود دفاع کند.» این تصور نادرست، مانع بهرهمندی زنان از حقوق مشروع و قانونی خود میشود. در واقع، قوانین ایران یکی از مستحکمترین نظامهای حمایت از حقوق زنانه در حوزه نکاح و خانواده را فراهم کردهاند. مشکل اصلی این است که بسیاری از زنان به حقوق خود واقف نیستند و آگاهی کافی ندارند. هدف این مقاله، آموزش حقوقی و ملموس به دختران و زنان جوان است تا با شناخت کامل حقوق قانونی خود، استقلال، کرامت و امنیت خود را در زندگی مشترک و حتی در صورت ضرورت استفاده از طلاق، حفظ کنند.
بخش ۱: قدرت و استحکام قوانین نکاح و حمایت از زنان- قوانین مدنی و قانون حمایت از خانواده در ایران، حفاظت از حقوق زنانه را تضمین میکنند. مهمترین محورهای این حمایت عبارتند از:
۱- مهریه و حقوق مالی: مهریه، حق قانونی و تضمین شده زن است که به عنوان حق مالی مستقل، حتی پس از پایان ازدواج، قابل مطالبه است .
قانونگذار با تعیین مکانیزمهای اجرایی، تضمین میکند که زن میتواند حق خود را مطالبه کند.
۲- نفقه و حمایت مالی: مرد موظف به تأمین نیازهای مالی زن مطابق قانون است و نفقه شامل مسکن، پوشاک، تغذیه و درمان میشود. این حمایت بخشی از وظایف قانونی زوج و ابزار حفاظت از کرامت و استقلال زن است.
۳- حقوق خانوادگی و حضانت: قانونگذار ایران در چارچوب قانون حمایت از خانواده، حق حضانت فرزندان، محل زندگی و مشارکت زن در تصمیمات خانواده را مشخص کرده است. این قوانین، استقلال و امنیت زن را در زندگی مشترک و پس از آن تضمین میکنند.
بخش ۱/۱: قوانین جدید و تأثیر محدود آن بر حقوق زنان- با وجود برخی اصلاحات و تصویب قوانین جدید در سالهای اخیر، واقعیت این است که حقوق زنان در حوزه نکاح، ازدواج و خانواده دچار تغییرات بنیادین نشده است. تمرکز قوانین اخیر بیشتر بر تعدیل مجازاتهای مردان در موارد مشخصی مانند جرایم مرتبط با خانواده و نظم اجتماعی بوده و نه افزایش حقوق قانونی زنان. قانون مدنی و قانون حمایت از خانواده ایران، که پایههای اصلی حمایت از زنان در ازدواج و زندگی مشترک را تشکیل میدهند، همچنان اصلیترین و محکمترین ابزار قانونی حفاظت از حقوق زن هستند. مهریه، نفقه، مالکیت اموال مستقل، حضانت فرزندان و حق تحصیل و اشتغال، همه تحت قواعد مدون و استوار این قوانین باقی ماندهاند. این واقعیت نشان میدهد که تمرکز اصلاحات اخیر بر جنبه کیفری و تنبیهی مردان بوده و نه افزایش یا تغییر ماهوی در حقوق مالی، حضانت یا استقلال قانونی زن. به عبارت دیگر، زنان نباید تصور کنند که حقوق جدید، فرصت یا ابزار قانونی تازهای برای تقویت موقعیت قانونی آنان ایجاد کرده است؛ بلکه حمایت از حقوق زنان همواره در قوانین پیشین به شکل کامل و مستحکم وجود داشته و دارد. پیام روشن برای زنان و دختران جوان این است که بهرهمندی از حقوق قانونی موجود، آموزش و مشورت با اهل خبره حقوقی، کلید واقعی حفاظت از کرامت، استقلال و امنیت آنان است. آگاهی و شناخت دقیق قوانین موجود، بسیار مهمتر از تکیه بر تغییرات جزئی و محدود قانونی است.
بخش ۲: آگاهی و آموزش؛ پیشگیری از تضییع حقوق- عدم آگاهی زنان نسبت به حقوق قانونی خود، سبب میشود بسیاری از آنها از این حقوق صرفنظر کرده یا تصور کنند قانون محدودیتهایی برای آنان ایجاد کرده است.
آموزش حقوقی پیش از ازدواج: شناخت شروط ضمن عقد، مهریه، نفقه، حضانت و مالکیت اموال.
مشاوره با اهل خبره حقوقی: حتی در زندگیهای موفق، مشورت حقوقی برای تعیین مهریه، محل زندگی، تحصیل، اشتغال و سایر تعهدات قانونی ضروری است.
آگاهی از حقوق تحصیل و اشتغال: زنان باید بدانند که ادامه تحصیل و فعالیت اجتماعی آنان پس از ازدواج توسط قانون تضمین شده است. این آگاهی، کلید بهرهمندی از حقوق قانونی و جلوگیری از تضییع آنها است و زندگی مشترک را با اطمینان و امنیت بیشتری پیش میبرد.
بخش ۳: طلاق؛ ابزار قانونی، نه هدف- حق طلاق زن در قوانین ایران وجود دارد و یکی از ابزارهای قانونی حفاظت از کرامت و حقوق زن محسوب میشود، اما هدف زندگی مشترک نیست.
حق طلاق زمانی اهمیت پیدا میکند که زن بخواهد از حقوق خود دفاع کند یا زندگی مشترک ادامهپذیر نباشد. استفاده از این حق، نشاندهنده آگاهی و استقلال قانونی زن است و به هیچ وجه به معنای ترویج طلاق نیست. قوانین ایران زن را قادر میسازند حتی در صورت مخالفت مرد، با ارائه دلایل قانونی و مراجعه به مراجع قضایی، از حقوق خود دفاع کند.
بخش ۴: مصادیق واقعی و ملموس از حمایت حقوق مالی زنان- قوانین ایران حمایت کامل از حقوق مالی زن را تضمین میکنند، حتی در مواردی که اموال یا درآمدها شخصی و مستقل از مرد باشند:
۱٫ ارث و اموال شخصی زن.
زنی که از خانواده یا بستگان خود ارثی دریافت کرده است، مالکیت آن کاملا متعلق به اوست و مرد حق دخالت یا تصرف ندارد. این حمایت نشاندهنده استقلال مالی و مالکیت مستقل زن است که قانونگذار برای آن چارچوب مشخص کرده است.
۲- حق دریافت حقوق و درآمد قانونی: زن میتواند درآمد، حقوق یا مالی که به او تعلق گرفته را به اختیار خود مدیریت کند. مرد هیچ گونه حق قانونی برای تصرف یا دخالت در این اموال ندارد. این نکته نیز قدرت حمایت قانونی از استقلال مالی زن را نشان میدهد.
۳- حمایت قانونی در زندگی مشترک: حتی در زندگیهای موفق، زنان میتوانند با آگاهی از قوانین و مشاوره حقوقی، استقلال مالی و کرامت خود را حفظ کنند.
ابزارهایی مانند مهریه، نفقه، ارث، مالکیت اموال و قانون حمایت از خانواده، ستونهای قانونی حفاظت از حقوق زن هستند.
بخش ۵: پیام آموزشی و پایانی- زندگی مشترک، حتی اگر عالی و موفق باشد، نیازمند آگاهی حقوقی و مشورت با اهل خبره است. دختران جوان و زنان باید بدانند: قوانین ایران از شما حمایت میکنند و حقوق شما را تضمین کردهاند.
مشاوره حقوقی و آموزش، ابزار اصلی برای حفظ کرامت، استقلال و امنیت شماست. حتی در زندگیهای سالم، تعیین مهریه، محل زندگی، تحصیل و اشتغال نیازمند آگاهی قانونی است. حق طلاق، مهریه، نفقه، ارث و مالکیت اموال، ابزارهایی برای محافظت از حقوق شما هستند، نه هدف زندگی مشترک. در آخر: آگاهی، آموزش و مشورت با اهل خبره، ستون اصلی حمایت از حقوق زن در ایران است. قوانین کشور قدرتمند و محکم هستند، اما بهرهبرداری صحیح از آنها نیازمند شناخت و اقدام آگاهانه است.
کارشناس ارشد حقوق جزا و جرمشناسی
